Fason fiyatı çoğu zaman "geçen sefer kaça yapmıştık" ya da "piyasa ne diyor" sorusuyla belirlenir. Bu yöntem, ürün değiştiğinde ya da giderler arttığında zarar ettirir. Daha sağlam yol, fiyatı ürünün kaç dakikada dikildiği ve bir dakikanın size kaça mal olduğu üzerinden hesaplamaktır. Bu yazı hem atölyeye iş veren hem de fason dikim yapan taraf için aynı hesabı anlatır.
Bu yazıdaki rakamlar yalnızca hesabın nasıl yapıldığını göstermek için seçilmiş örneklerdir; gerçek bir firmanın ya da sektörün ortalama maliyetini yansıtmaz. Giderler firmaya, bölgeye ve döneme göre değişir; hesabı kendi rakamlarınızla yapın.
Fason fiyatının mantığı: dakika
Bir dikim atölyesinin sattığı şey makine başında geçen dakikadır. Temel formül:
Birim fason fiyatı = (Ürün dakikası × Dakika maliyeti) ÷ Verimlilik × (1 + Kâr oranı)
Formülde dört bilinmeyen var: ürünün standart dakikası, atölyenin dakika maliyeti, gerçekçi verimlilik ve hedef kâr.
Dakika maliyeti nasıl bulunur?
Atölyenin bir aylık tüm giderleri, o ay üretimde çalışılabilecek toplam dakikaya bölünür.
| Kalem | Örnek değer (temsilî) |
|---|---|
| Aylık toplam gider (maaş, SGK, kira, elektrik, amortisman, genel gider) | 1.500.000 TL |
| Üretimde çalışan operatör | 30 kişi |
| Günlük net çalışma süresi | 480 dakika |
| Aylık iş günü | 22 gün |
| Aylık toplam dakika (30 × 480 × 22) | 316.800 dakika |
| Dakika maliyeti (1.500.000 ÷ 316.800) | ≈ 4,73 TL |
Tablodaki tutarlar temsilîdir; yalnızca formülün işleyişini gösterir.
Ütü, kalite ve paket gibi destek personelinin gideri de toplam gidere girer, ama dakika hesabında yalnızca dikim yapan operatörler sayılır. Aksi hâlde dakika maliyeti olduğundan düşük çıkar.
Ürün dakikası (SAM) nedir?
SAM (standard allowed minute, standart dakika), ürünün tüm dikim işlemlerinin standart hızda toplam süresidir. Her işlem (örneğin "cep ağzı çekme", "yan dikiş") için ölçülen süre toplanır, buna dinlenme ve kişisel ihtiyaç payı eklenir. Kronometreyle ölçülebilir ya da benzer ürünlerin geçmiş değerlerinden yola çıkılabilir.
Yalnızca fikir vermesi için, kabaca ve modele göre çok değişebileceğini akılda tutarak: basit bir tişört 8–12 dakika, beş cepli bir pantolon 20–30 dakika, astarlı bir ceket 60 dakikanın üzerinde olabilir. Model detayı (cep sayısı, nakış, astar) bu süreyi ciddi biçimde değiştirir; teklif öncesinde mutlaka ürünün kendisine bakın.
Örnek hesap
| Adım | Örnek değer (temsilî) |
|---|---|
| Ürün | Chino pantolon |
| Ürün dakikası (SAM) | 24 dakika |
| Dakika maliyeti | 4,73 TL |
| %100 verimlilikte maliyet (24 × 4,73) | 113,52 TL |
| Gerçekçi verimlilik | %70 |
| Verimliliğe göre maliyet (113,52 ÷ 0,70) | 162,17 TL |
| Kâr oranı | %12 |
| Birim fason fiyatı (162,17 × 1,12) | ≈ 181,63 TL |
Verimlilik çoğu atölyede %100'ün çok altındadır: model değişimi, bekleme, hata düzeltme ve öğrenme süresi zaman kaybettirir. Küçük adetli ve sık değişen modellerde verimlilik daha da düşer; bu yüzden düşük adetli işlere daha yüksek birim fiyat vermek mantıklıdır.
Teklif verirken nelere dikkat edilir?
- Adet: 200 adetlik bir iş ile 3.000 adetlik bir işin verimliliği aynı değildir.
- Fiyata neyin dahil olduğu: ütü, paket, etiket dikimi, aksesuar takma, nakliye. Yazılı belirtilmezse sonra anlaşmazlık çıkar.
- Ödeme vadesi: 60 günlük vade, atölyenin finansman maliyetidir; fiyata yansır.
- Hata ve fire: tekrar dikim ve düzeltmenin kimin hesabına olduğu yazılmalı.
- Para birimi: döviz bazlı satışta fason ücreti TL ise kur değişimi kârı etkiler; satış ve fason fiyatını aynı tabloda, kurla birlikte izleyin.
Hesabı sipariş bitince kontrol edin
Teklif bir tahmindir. Sipariş sevk edildiğinde gerçekleşen tabloya bakın: satış fiyatı, fason ücreti, kumaş ve diğer giderler. Model bazında kâr, hangi ürün tipinde gerçekten kazandığınızı gösterir. Birkaç sipariş sonra fason fiyatlarınız tahmine değil, kendi verinize dayanır.
Üretimo'da siparişe satış fiyatını ve fason ücretini girdiğinizde, muhasebe ekranında atölye başına hakediş, Finans ekiyle de model bazında kârlılık kendiliğinden hesaplanır.
Fason ücreti, hakediş ve kâr tek yerde. Siparişe ücreti gir; atölye başına hakediş ve model bazında kâr kendiliğinden çıksın. 15 gün ücretsiz.
Fason takip programını gör